Promocja dwóch najnowszych tomów serii „Bibliotheca Tessinensis”

W piątek 6 lutego 2026 roku w Książnicy Cieszyńskiej odbyła się promocja dwóch tomów serii „Bibliotheca Tessinensis”, wydanych w ramach projektu „Walka, rywalizacja, koegzystencja. Źródła do dziejów wyznaniowych Śląska Cieszyńskiego (od XVI do połowy XIX wieku)”, finansowanego ze środków Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki. Zaprezentowano tomy: „Źródła do dziejów żydów na Śląsku Cieszyńskim (1531–1848)” oraz „Źródła narracyjne do dziejów Kościoła katolickiego na Śląsku Cieszyńskim od XVI do połowy XVIII wieku”.

Prezentację obu publikacji poprzedził wernisaż wystawy „Ad maiorem Dei gloriam”, przygotowanej przez dr Renatę Czyż oraz Agnieszkę Laskowską i udostępnionej w galerii Książnicy Cieszyńskiej. Ekspozycja, ukazująca w sposób wielowymiarowy dzieje Kościoła katolickiego na Śląsku Cieszyńskim od XVI do połowy XIX wieku, stanowiła nie tylko wprowadzenie w tematykę spotkania. Umożliwiła także uczestnikom bezpośredni kontakt z materiałem źródłowym, z którym pracują badacze podejmujący problematykę wyznaniową regionu. Oryginalne dokumenty prezentowane na wystawie pozwalały niejako „dotknąć” historii, a część z nich stała się przedmiotem edycji w ramach jednego z omawianych tomów serii „Bibliotheca Tessinensis”. Zwiedzanie ekspozycji ułatwiały fachowe komentarze i objaśnienia jej autorek.

Spotkanie promocyjne, które odbyło się po zakończeniu wernisażu, otworzył dyrektor Książnicy Cieszyńskiej. W swoim wystąpieniu powitał zebranych gości oraz przypomniał genezę i założenia serii „Bibliotheca Tessinensis”, której tytuł nawiązuje do jednej z niezrealizowanych inicjatyw edytorskich ks. Leopolda Jana Szersznika (1747–1814). Seria, wydawana od 2004 roku w dwóch podseriach – „Series Polonica” oraz „Series Bohemica” – przez Książnicę Cieszyńską i Ośrodek Dokumentacyjny Kongresu Polaków w Republice Czeskiej, ma na celu publikację i wprowadzanie do obiegu naukowego kluczowych źródeł do dziejów Śląska Cieszyńskiego. Do 2025 roku ukazało się łącznie jedenaście tomów serii w piętnastu woluminach, z czego siedem tomów (w jedenastu woluminach) wydała Książnica Cieszyńska. Cztery kolejne tomy zostaną opublikowane w ciągu najbliższych dwóch lat w ramach realizowanego projektu „Walka, rywalizacja, koegzystencja”.

Założenia i cele przedsięwzięcia, skład zespołu badawczego oraz dotychczasowy postęp prac przedstawił prof. dr hab. Janusz Spyra – kierownik projektu, wydawca tomu poświęconego dziejom żydów na Śląsku Cieszyńskim oraz redaktor tomu zawierającego źródła do dziejów Kościoła katolickiego. Jak zapowiedział, w bieżącym i kolejnym roku opublikowane zostaną także źródła narracyjne do dziejów Kościoła ewangelicko-augsburskiego, źródła normatywne dotyczące obu głównych wyznań chrześcijańskich regionu, a także diariusz misji jezuickiej o. Leopolda Tempesa – jedno z kluczowych źródeł do badań nad procesem rekatolicyzacji Śląska Cieszyńskiego w XVIII wieku. Edycja tego dzieła, w oryginale łacińskojęzycznego, zawierać będzie również polski przekład w formie e-booka.

Swe doświadczenia związane z pracą nad opublikowanymi tomami prof. J. Spyra skonfrontował z opiniami współwydawców drugiej z prezentowanych edycji: Hanny Grudniewskiej, najmłodszej uczestniczki zespołu badawczego, oraz reprezentującego czeskie środowisko historyczne PhDr. Davida Pindura, odpowiedzialnego za przygotowanie do druku najobszerniejszego źródła – pochodzącego z końca XVII wieku opisu dekanatu frysztackiego autorstwa ks. Fryderyka Chalika. Uwagi dotyczące tomu poświęconego kilkuwiekowej historii żydów na Śląsku Cieszyńskim przedstawił dr Jacek Proszyk, natomiast recenzentka edycji źródeł do dziejów Kościoła katolickiego dr hab. Halina Dudała, prof. UKEN, dokonała podsumowania znaczenia źródeł historycznych dla rozwoju badań naukowych, podkreślając wagę rzetelności i precyzji w ich opracowywaniu.

Prezentacja pierwszych rezultatów projektu „Walka, rywalizacja, koegzystencja” spotkała się z dużym zainteresowaniem, o czym świadczyła liczna frekwencja zarówno podczas spotkania promocyjnego, jak i poprzedzającego je wernisażu. W wydarzeniu uczestniczyli burmistrz Cieszyna Gabriela Staszkiewicz, starosta powiatu cieszyńskiego Janina Żagan, proboszcz Parafii św. Marii Magdaleny w Cieszynie ks. Jacek Gracz, przedstawiciel partnerskiego Ośrodka Dokumentacyjnego Kongresu Polaków w Republice Czeskiej dr Józef Szymeczek, członkowie Rady Programowej Książnicy Cieszyńskiej oraz Rady Naukowej serii „Bibliotheca Tessinensis”, a także reprezentanci instytucji archiwalnych i bibliotecznych z Polski oraz Republiki Czeskiej, udostępniających swoje zbiory na potrzeby przygotowywanych edycji. Pod adresem tych ostatnich ze strony wydawców i kierownika projektu popłynęły szczególne podziękowania za życzliwość, zrozumienie i gotowość do współpracy.

Oba tomy wydane w ramach projektu dostępne są w czytelni Książnicy Cieszyńskiej w cenie po 70 zł za egzemplarz. Można tam nabyć także wcześniejsze publikacje serii, w tym tak fundamentalne edycje, jak „Dziennik” Andrzeja Cinciały, „Protokoły posiedzeń plenarnych Rady Narodowej Księstwa Cieszyńskiego” czy „Gedenkbuch der Stadt Teschen” Alojzego Kaufmanna.

Do 20 maja w galerii Książnicy Cieszyńskiej można zwiedzać wystawę „Ad maiorem Dei gloriam”, dostępną dla publiczności od wtorku do soboty w godzinach otwarcia biblioteki. Jej zwiedzanie połączyć zaś najlepiej z wizytą w pomieszczeniach zajmowanych w siedzibie Książnicy Cieszyńskiej przez Archiwum Państwowe w Katowicach Oddział w Cieszynie, które udostępnia aktualnie ekspozycję nawiązującą do pierwszego z prezentowanych w piątek tomów, a mianowicie źródeł do dziejów żydów na Śląsku Cieszyńskim. Ekspozycja, która pierwotnie odbyć się miała w galerii Książnicy Cieszyńskiej, ostatecznie – ze względu na uwarunkowania organizacyjno-finansowe – została przygotowana samodzielnie przez archiwistów, a jej wernisaż odbył się również w miniony piątek.